Patron

Franciszek Mamuszka

Niestrudzony popularyzator wiedzy krajoznawczej o Pomorzu urodził się 4 lutego 1905 roku w Maniowie nad Wisłą (pow. Dąbrowa Tarnowska), w rodzinie kultywującej polskość.

Uczył się w ważnych ośrodkach kulturotwórczych – Szkole Handlowej i Seminarium Nauczycielskim w Tarnowie, ukończył także Wyższy Kurs Nauczycielski w Krakowie. Jest potem kierownikiem szkół w Rychlicach i Wojniczu. Po ukończeniu Szkoły Podchorążych w Zamościu działał w Związku Strzelców.

W latach okupacji, narażony na aresztowanie – jako oficer Wojska Polskiego i żołnierz Armii Krajowej – musi się ukrywać, aby nie podzielić losu zamordowanych w obozach koncentracyjnych ojca i czterech braci, ale nadal uczy młodzież na tajnych kursach i tuż po wojnie zajmuje się w Krakowie dziećmi przywożonymi z obozu zagłady.

Jesienią 1945 roku przybył do Gdańska i nadal zajmuje się nauczaniem dzieci i młodzieży. Wkrótce, jako instruktor Ligi Morskiej – prowadzi w szkołach zajęcia w zakresie wychowania morskiego. Kuratorium Oświaty powierza mu obowiązki wizytatora ds. krajoznawstwa i turystyki szkolnej, jest twórcą bazy turystycznej – 10 schronisk szkolnych i domów wypoczynkowych dla nauczycieli. Miłośnik Tatr i wieloletni członek Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, na Wybrzeżu staje się aktywistą w Polskim Towarzystwie Krajoznawczym, a później w Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym, pełniąc wiele społecznych funkcji. W 1946 roku zorganizował pierwszy kurs przewodników dla nauczycieli szkół w Gdańsku, a w następnych latach był wykładowcą na kolejnych kursach.

Jako kustosz i kierownik Działu Naukowo-Oświatowego Muzeum Pomorskiego w ciągu 19 lat pracy zorganizował około 5 tysięcy spotkań, odczytów, seminariów, konkursów poświęconych przede wszystkim historii i zabytkom Gdańska i ziemi pomorskiej, a kierowany przez Niego zespół pracowników dociera z tysiącem filmów i wystaw do odległych wsi. Podejmuje działalność wydawniczą, w latach 1948 – 1995 wydano 100 książek, których był autorem lub współautorem, nie licząc wielkiej liczby artykułów, notatek, itp. publikowanych w gazetach codziennych i czasopismach naukowych i popularnonaukowych.
Najważniejszą publikacją, której był redaktorem jest bogato ilustrowana obszerna monografia pt. „Gdańsk – jego dzieje i kultura”. Ponadto ważnymi pozycjami w jego twórczości były m.in.: „Gdańsk i ziemia gdańska”, „Wejherowo i ziemia wejherowska”, „Malbork i zamek malborski”, „Kościerzyna i ziemia kościerska”, „W krainie kaszubskich jezior”, „Elbląg i okolice”, „Oliwa – dzieje i zabytki”, „Bedeker Sopocki”, „Sopot i okolice”, „Ziemia pucka”, a także przewodniki po Gdańsku, Sopocie, Sztumie, Oliwie i wiele innych.

Jest to postać wybitna, która w całym swoim dorobku życiowym kładła największy nacisk na popularyzację wiedzy o regionie wśród dzieci i młodzieży, studentów i kadry nauczycielskiej, a także turystycznej w tym przewodników, pilotów, przodowników, opiekunów zabytków, opiekunów przyrody i innych.


Wyróżniony został wieloma odznaczeniami państwowymi i regionalnymi. Nadano Mu tytuł Honorowego Obywatela Sopotu, a także został „Gdańszczaninem roku 1967”. W 1972 roku otrzymał godność Członka Honorowego PTTK.


Franciszek Mamuszka, przeżywszy lat 90, zmarł 6 października 1995 roku i został pochowany na cmentarzu w Gdańsku-Oliwie.


Podczas jubileuszowych uroczystości 50-lecia Koła Przewodników Miejskich i Terenowych Oddziału Gdańskiego PTTK w Dworze Artusa w Gdańsku 11 maja 2001 roku, nadano temu Kołu imię Franciszka Mamuszki.

opracował Stanisław Sikora